Việt Nam là một nước có khí hậu nhiệt đới, được thiên nhiên ưu đãi số giờ nắng trung bình cao, có đường bờ biển trải dài từ Bắc xuống Nam hơn 3.000 km. Đây được xem là điều kiện lý tưởng để phát triển các ngành năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, điện thuỷ triều…
Mặt khác, ở Việt Nam có hàng triệu mét vuông mái nhà xưởng có thể triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái, mang lại nhiều lợi ích như giảm nhiệt độ bên dưới, tiết kiệm chi phí sử dụng điện, bảo vệ môi trường nhờ giảm phát thải CO2 và tạo thêm thu nhập cho các doanh nghiệp từ việc cho thuê mái nhà xưởng.
1. Điện mặt trời và những bất cập
Do có nhiều khó khăn, vướng mắc về chính sách, văn bản hướng dẫn lại không đồng nhất, cùng với phát triển quá ồ ạt dẫn đến quá tải đường dây gây thất thoát lãng phí cho doanh nghiệp đầu tư. Góc độ khác, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện lớn và có mong muốn lắp đặt để tự dùng thì lại chưa được phép.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) công bố các số liệu chính thức, sáu tháng đầu năm 2021, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 128,51 tỷ kWh, tăng 7,4% so với cùng kỳ năm 2020. Trong đó, năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối) huy động đạt 14,69 tỷ kWh, chiếm tỷ trọng 11,4%.
Riêng điện mặt trời trên mái, đến 14/12/2021 đã có 104.282 dự án được lắp đặt, tổng công suất 9.580 MWp, sản lượng phát lên lưới hơn 3,57 tỷ MWh. Nếu giá lắp đặt điện mặt trời mái nhà trung bình 13 triệu đồng/kWp thì tổng số tiền đầu tư đã gần 125 nghìn tỷ (tương đương khoảng 5.4 tỷ USD), khoảng 1,2 tỷ đồng mỗi công trình.
2. Chính sách chưa theo kịp thực tế
Tuy hệ thống điện mặt trời trên cả nước có công suất lớn như vậy, nhưng sản lượng lại không được như mong muốn. Giai đoạn trước 01/01/2021, khi cơ chế giá FIT2 còn hiệu lực, cuộc chạy đua lắp đặt hệ thống điện mặt trời để cho kịp mua giá FIT 2 đã dẫn đến tình trạng đấu nối nhiều dẫn đến quá tải ở điểm đấu nối và đường dây tải điện.
Vì nguyên nhân đó nên đã có nhiều hệ thống điện mặt trời trên mái đã phải cắt giảm công suất phát từ 30-50% so với công suất lắp đặt, thậm chí có những dự án chỉ được phát lên lưới điện 30% công suất gây thất thoát, lãng phí rất lớn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Để giải quyết tình trạng trên, Bộ Công thương và đại diện là EVN đã tạm dừng ghi nhận sản lượng phát lên lưới từ các hệ thống điện mặt trời và đề xuất cơ chế khuyến khích giá mua điện FIT3 (có thể có). Tuy nhiên, cho đến nay đã hơn một năm nhưng cơ chế giá mua FIT3 vẫn còn bỏ ngỏ.
3. Hướng phát triển đúng đắn
Chúng ta là nước đi sau cần học hỏi mô hình của các nước đi trước, họ thay vì phát triển điện mặt trời công suất lớn đã ưu tiên lắp đặt các hệ thống điện mặt trời công suất nhỏ. Ví dụ, Nhật Bản hơn 20 năm trước đã khuyến khích các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất khoảng 3-7 kWp để tự dùng.
Hướng đi này rất hiệu quả, mang lại nhiều giá trị về mặt kỹ thuật và kinh tế lớn cho người dân và quốc gia. Hướng đi đúng sẽ khuyến khích người dân bỏ vốn đầu tư, nếu thấy hiệu quả họ lắp đặt bộ lưu trữ điện cho hệ thống điện mặt trời của nhà hay đơn vị mình.
Đây là hướng đi đúng đắn vì giải toả được công suất cục bộ, cụ thể giải thích như sau: các hệ thống điện mặt trời sẽ tạo ra sản lượng ưu tiên cấp cho phụ tải của hộ gia đình sử dụng trước, nếu có điện dư thừa sẽ phát lên lưới truyền tải gần cấp cho các hộ gia đình xung quanh chứ không phải truyền đi xa như các trang trại điện mặt trời phát lên lưới rồi mới phân phối đi các nơi qua đường dây cao áp.
Mở rộng hơn, đối với các doanh nghiệp có mái xưởng lớn cùng với nhu cầu sử dụng điện lớn, thì cần ưu tiên lắp đặt hệ thống điện mặt trời để tự dùng. Trường hợp này cần có các chính sách khuyến khích hơn rất nhiều so với việc khuyến khích các dự án điện mặt trời trang trại.
Nhật Bản đã cho chúng ta thấy việc làm của họ giúp chính phủ tiết kiệm được rất nhiều chi phí hàng năm để nâng cấp, bảo dưỡng hệ thống truyền tải điện của mình. Trong khi các hộ gia đình và chủ đầu tư lắp điện mặt trời có thể tự chủ về cung cấp điện. Đó là hướng phát triển ngành năng lượng tái tạo một cách bền vững.
Lời kết
Rõ ràng, điện mặt trời trên mái quy mô nhỏ là hướng đi đúng. Chúng tôi vẫn có niềm tin rằng, một ngày không xa Việt Nam sẽ trở thành nước có tốc độ phát triển điện năng lượng tái tạo hàng đầu thế giới. Hướng đi này sẽ phát triển đất nước theo hướng xanh, lại không lãng phí các nguồn tài nguyên vô tận mà thiên nhiên ban tặng cho đất nước.
Sưu tầm.
